Actueel

“Seksualiteit gaat niet per se over seks.”

Pedagoog Belle Barbé vertelt waarom het belangrijk is om kinderen vroeg bewust te maken van relaties, intimiteit en seksualiteit.

Volgens pedagoog Belle Barbé is het belangrijk om kinderen vroeg bewust te maken van relaties, intimiteit en seksualiteit. Voor veel volwassenen blijft dit een lastig onderwerp om over te praten. Belle besloot er haar werk van te maken. Met haar Seksualiteitschool, geeft ze trainingen in voorlichting en seksuele opvoeding. Een intiem gesprek over intieme gesprekken.

Als we in de woonkamer op de bank gaan zitten, sta ik meteen weer op. Blijkbaar zit ik op de knuffel van haar dochter. Belle heeft er vier. Of ze trots is op het moederschap hoef ik niet te vragen. De op haar vingers getatoeëerde letters ‘mama’ zeggen meer dan genoeg. 

In San Francisco volgde je een minor sexuality studies. Daarna begon je de kunstzinnige seksuele voorlichtingswebsite Wipsite.  Je schreef twee boeken over het onderwerp. Wat motiveert jou om al zo lang met seks bezig te zijn?
“Goede vraag! Om te beginnen was seks voor altijd een heel normaal onderwerp.  Soms zie je dat juist het omgekeerde waar is. Dat mensen in dit werkveld aan de slag gegaan zijn omdat ze het heel erg hebben gemist. Of dat zelf iets negatiefs hebben meegemaakt. Voor mij was dat gelukkig niet zo. Op de middelbare school ontdekte ik dat mijn klasgenoten veel minder makkelijk over deze dingen konden praten. Niet iedereen, maar wel de meerderheid. Oké, dacht ik. Blijkbaar is wat ik kan iets uitzonderlijks. Misschien kan ik er wel mijn werk van maken.” 

Wat is jouw missie?
Waar het mij vooral om gaat is seksuele autonomie. Dat mensen het gevoel hebben dat ze plezierige, leuke, seksuele ervaringen kunnen hebben. Seks is mooi en leuk en een belangrijk onderdeel van ons leven. Kinderen zijn de toekomst dus ik richt me op de mensen die hen helpen ontwikkelen. Zo hoop ik dat we een generatie krijgen die seksualiteit meer als iets normaals beschouwt en meer respect heeft voor zichzelf en voor de ander.’ 

Hoe gaan jouw trainingen meestal?
“Dat verschilt. Het ligt eraan wie ik voor me heb. Het eerste wat ik vaak uitleg is dat seksualiteit niet per se meteen draait om seks. Het gaat ook over het bewust zijn van je eigen en andermans gevoelens. Een van de oefeningen die je als docent bijvoorbeeld met kleuters kunt doen, is een paar objecten laten voelen en vervolgens praten over hoe dat voelt. Een steentje, een schuursponsje en een knuffeltje en dan gewoon praten over hoe dat voelt. Zo leer je kinderen zich bewust te zijn van hun gevoel en hoe ze hierover kunnen praten. Wanneer iets níet in de haak is, wéten ze dat het iets is om te signaleren en kunnen ze hierover vertellen.”

Leren kinderen dat niet vanzelf?
“Veel ouders geven hun kind onbewust dingen mee die niet handig zijn voor hun seksuele ontwikkeling. Bijvoorbeeld wanneer hun kind komt vragen wat er aan de hand is als ze zien dat een van de ouders verdrietig is. Dan ben je snel geneigd om je tranen weg te vegen en te zeggen dat er niks is. Een kind krijgt zo de boodschap: “ik voel dat er iets is, maar ik krijg te horen dat er niks is dus is er niks.” Wanneer dat kind vervolgens in een onveilige situatie terechtkomt, heeft het geleerd om niet te reageren op het onderbuikgevoel. Omdat mama zei dat er niks aan de hand was. De erkenning van gevoelens is dus essentieel.”

 

 “Mijn doel is om discussie in goede banen te leiden.
Hopelijk vinden we gemeenschappelijke grond. 
Als dat gebeurt, dan ben ik blij.”

Voorlichting is volgens jou de beste manier om kinderen te behoeden voor nare seksuele ervaringen.
“Dat klopt, alleen is het moeilijk te bewijzen. In landen waar er goede seksuele voorlichting is, zijn het aantal soa’s en ongewenste zwangerschappen veel lager. Verder is preventie lastig te bewijzen wat je hebt voorkomen. Omdat je niet kunt aantonen wat er had kúnnen gebeuren. En dat is altijd een beetje de tekortkoming van werken in de preventie. Bijvoorbeeld de soapoli kan zeggen, wij hebben zoveel chlamydia genezen dit jaar. Je kan niet zeggen, ik heb dit jaar zoveel chlamydia voorkomen.”

Je ervaart ook veel weerstand. 
‘Door bewust verspreide desinformatie zijn sommige ouders hele rare dingen gaan denken over wat hun kinderen leren. Vorige week stond ik nog tegenover een zaal woedende papa’s en mama’s die in koor: “GEEN SEKS MET KINDEREN” riepen. Toen heb ik op het bord geschreven: “geen seks met kinderen”. Je hebt ook ouders die uit principe of geloofsovertuiging niet willen dat hun kinderen leren over seks.’

Mijn moeder, die les geeft op een basisschool, vertelde over ouders die hun kinderen in de week van de lentekriebels thuishouden.
‘Tja…Onverstandig. Je kunt je kind niet laten opgroeien in een vacuüm. Vroeg of laat komen ze in aanraking met de wereld. Dat kun je niet tegenhouden. Het enige wat je als ouder kan doen is je eigen normen en waarden daar tegenover zetten. En dat wat ze op school meekrijgen is misschien niet in lijn met jouw normen en waarden. Maar dit is gewoon de maatschappij waarin wij leven. Als dat niet aansluit bij jouw normen en waarden, dat mag. Die vrijheid hebben we. Maar je kan je kind daar niet helemaal bij weg houden.’

Ze vertelde ook dat ze de klas aan de kinderen vroeg waarom ze nooit een snoepje mogen aannemen van een vreemde man. Een jongetje antwoordde dat er misschien gelatine in de snoep zou kunnen zitten. Dat wordt van varkens gemaakt en die zijn onrein.
‘Grappig. Maar dat is ook interessant, want dat is een voorbeeld van “de kinderlokker” dat ik eigenlijk probeer te ontkrachten. Als je kijkt naar seksueel misbruik, dan gebeurt het in 87% van de gevallen door iemand die heel dicht bij het kind staat. Iemand die ze heel goed kennen. Een buurman of een oom. Dus dat idee van een kinderlokker met een snoepje is eigenlijk geen goed voorbeeld. Je kunt kinderen veel beter leren dat hun lichaam van hun is en dat niemand ze mag aanraken onder hun onderbroek als ze dat niet willen. En dat de dé plek is waar ze daarover veilig kunnen vertellen.

“Er zijn docenten die hun armen
in de lucht steken
als ze een knuffel krijgen.
Zodat er geen bewijs is
als iemand er een foto maakt.” 

Merk je ook weerstand in het onderwijs?
“Vooral veel krampachtigheid. Door #MeToo is seksueel grensoverschrijdend gedrag veel meer onder de loep komen te liggen. En terecht ook, denk ik. Want er gebeurde heel veel wat niet door de beugel kon. Maar het lijkt nu alsof we daarin doorschieten. Laatst vertelde een docent over haar verdrietige mentor leerling van wie de oma was overleden. Die leerling vroeg:  juffrouw, mag ik een knuffel? En toen zei ze, nou toen heb ik dat risico maar genomen. Er zijn docenten die hun armen in de lucht steken op het moment dat een leerling hen een knuffel wil geven. Zodat er geen bewijs van is als iemand daar een foto maakt.’

Wat geef je dan als advies?
‘Ik maak het bespreekbaar met het team. Wat is seksuele integriteit? Wat betekent dat? Hoe kunnen we ook reflecteren op ons handelen? En klopt het wat we doen? En hoe weet ik of het klopt wat ik doe? Leraren durven hier vaak niet over te praten terwijl het iets is waar ze allemaal mee te maken hebben. Kan je bij je collega’s daarover ten rade gaan zonder dat je meteen het gevoel hebt dat je dan ook daarop afgerekend wordt. We moeten erover kunnen praten.’ 

Begrijp je de tegenstanders?
“Die onwaarheden raken iets waar mensen heel gevoelig voor zijn. Namelijk de angst dat je kinderen juist aanspoort tot experimenteergedrag. Dat je kinderen hiermee op rare ideeën brengt. Veel ouders zijn zich opeens heel erg zorgen gaan maken over wat hun kind hierover leert. Terwijl ze er daarvoor misschien nooit over hadden nagedacht. Zelf spreek ik me in het openbaar uit over dit onderwerp dus ben ik heel zichtbaar voor dit soort groepen. Op social media kan ik deze mensen blocken als ze nare berichten en bedreigingen sturen, maar tijdens een training staat zo iemand soms gewoon voor je neus. Er waren weleens momenten dat ik dacht, is dit het waard? Ga ik dit echt blijven doen? Ik weet ook niet welke kant het opgaat.”

Vind je dat eng?
“Er zit voor mij wel een grens aan. Namelijk mijn eigen veiligheid en werkplezier. En de invloed op mijn gezin.Als je kijkt naar wat kinderboekenschrijver Pim Lammers is overkomen, die moest echt onderduiken vanwege zijn bedreigingen. Maar inmiddels geloof ik dat het echt een kleine groep is die er zo over denkt. Ondertussen weet ik ook beter wat ik moet doen om me er minder van aan te trekken. Vooralsnog maakt het me strijdbaar. Iemand moet iets doen om desinformatie tegen te gaan. En ervoor zorgen dat we niet steeds conservatiever worden.” 

Marieke Visser, onze vorige Idealist, vroeg zich af hoe je ervoor zorgt dat je blijft geloven waar je voor je staat. Hoe hou je die ’tegenstanders’ buiten zonder de verbinding te verliezen en je uit het veld te laten slaan? 
“Mijn voornaamste doel is ook niet om mensen te overtuigen, maar om er in ieder geval over te praten. Het is juist belangrijk om de verbinding te houden. Je wilt niet dat mensen hun kind van die school weghalen en naar een andere school doen waar helemaal geen seksuele voorlichting wordt gegeven. Mijn focus is erop gericht om discussie in goede banen te leiden. Hopelijk vinden we iets van gemeenschappelijke grond. Als dat lukt, dan ben ik blij.”

Zijn er ook momenten waar je juist wel energie van krijgt?
“Gelukkig wel! Ik kom ook wel eens op plekken waar ik met open armen wordt ontvangen. Waar mensen juist heel nieuwsgierig zijn naar mijn verhalen. Die avonden zijn heel fijn, dan kom ik echt opgeladen thuis. Laatst vroeg een moeder die haar achtjarige zoontje wilde vertellen hoe je een baby maakt, zonder daarbij in details te treden. Nou, daar dachten we toen samen over na en uiteindelijk kreeg ze er zelfs zin in!”

Is er iemand in jouw werkveld waar je naar op kijkt?
“Seksuologe Sanderijn van der Doef, mijn mentor. Een voorloper als het gaat om seksuele voorlichting op de kaart zetten. Zij heeft super veel onderzoek gedaan en boeken geschreven over seksuele ontwikkeling en is echt mijn rolmodel! Op mijn 17de las ik een artikel van haar in het Parool. Daarna heb ik haar gemaild en sindsdien hebben we contact. Via haar ben ik een paar maanden in Oeganda geweest om daar seksuele voorlichting te geven. Haar spreek ik nog steeds regelmatig en we zijn van plan om ooit samen een boek te schrijven.”

Wat zijn je dromen voor de toekomst?
“In onze samenleving en in de wereld blijft seksualiteit een diepgeworteld taboe. Honderden jaren lang mocht seks alleen plaatsvinden binnen bepaalde kaders. Alleen binnen een heteroseksueel huwelijk met voortplanting als doel. Plezier kwam hierbij niet aan de orde. Dat schudden we niet zomaar van ons af. Goede seksuele voorlichting blijft voorlopig dus nog wel even nodig. Ik hoop dat we met de Seksualiteitschool flink mogen uitbreiden qua team en we  nog veel meer cursussen mogen ontwikkelen over diverse onderwerpen. Er is nog zoveel te zeggen en te doen!”

 

KENNISMAKEN?

Stuur ons een berichtje