Sociale inclusie, duurzaamheid, voedseltoegankelijkheid. De drie-eenheid die Freshtable op de kaart zet, met eten als verbindingsfactor (vinden wij leuk, want dat doet ons denken aan het Ideale(n) Diner). Klinkt als veel tegelijk, maar zo is oprichter Yasmina Khababi ook – ze ziet mogelijkheden en geen reden om die te laten liggen. Niet zo vreemd dus, dat Freshtable vier jaar na oprichting een weelde aan projecten en succesverhalen op haar naam heeft staan. En Yasmina is nog lang niet klaar: “Mijn persoonlijke missie is om iedere persoon die ik ontmoet en iedere plek die ik bezoek een klein beetje beter achter te laten. Totdat die voldaan is, ga ik door.” We zijn benieuwd naar de drijfveren van deze ambitieuze impactondernemer, dus reizen we af naar Rotterdam voor een idealengesprek.
Op loopafstand van metrostation Marconiplein, net achter de beeldentuin van Atelier Van Lieshout en pal naast de Voedseltuin, vinden we Freshtable gevestigd in het Keilepand. De bovenverdieping is toegewijd aan architecten, de begane grond is het domein van de food-ondernemers, met onder andere een bedrijvige deelkeuken en artistiek ingerichte horecagelegenheid. Een plek bij uitstek om met Yasmina om tafel te gaan.
Header fotografie: Jan Groen
Je bent de nieuwste toevoeging aan onze Idealisten-reeks. Zou je jezelf ook als idealist bestempelen?
“Ja en nee. In de zin van hoe de maatschappij het verstaat wel. Maar voor mij is het eigenlijk niet meer dan normaal, wat ik doe. Ik hoop zelfs dat wat wij met Freshtable proberen voort te bewegen, het nieuwe normaal wordt. Dat we naar een wereld toe kunnen werken waar het juist raar is als je als ondernemer geen impact maakt of bepaalde idealen nastreeft.”
Is dat omdat je inmiddels gewend bent dit te doen, of was het vanaf het begin al zo?
“Ik heb altijd passie gehad voor mijn medemens en voor voeding. Van huis uit was eten al een verbindende factor en we waren ook heel erg begaan met de samenleving. Ik heb altijd veel vrijwilligerswerk gedaan en daar kwam eten elke keer in terug. Als ik dan aan de mensen daar vroeg of ze het leuk vonden om in de keuken te staan, zeiden ze vaak dat ze heel dankbaar waren. Maar ze wilden ook bijdragen aan de samenleving in hun eigen capaciteiten. Ze waren opgeleid tot architect, ingenieur, boekhouder, noem maar op. Toen dacht ik: waarom doen we het nog zo? Waarom veranderen we die mindset niet van onze goede bedoelingen naar wat de doelgroep zelf wil? Zij zijn ook mensen met hun eigen dromen. Wie bepaalt dat die minder waard zijn, puur omdat ze uit een ander land komen?
“Dat was een frustratiepunt voor me. En niets weerhield mij ervan om daar iets mee te doen. Ik ben niet iemand die met frustratie blijft zitten. Ik vind dat je idealen om moet zetten naar actie. Dus ben ik eten gaan gebruiken als verbindend middel, maar dan wel terwijl ik mensen op basis van hun diploma en talenten aanneem. Wij hebben de harde regel: als het niet je ambitie is om kok te worden, hoef jij niet in de keuken te staan. We kijken naar: wat zijn jouw doelen, hoe zie jij jouw carrièrepad voor je? Ook ná Freshtable. De bedoeling is dat we langdurig investeren in mensen.”
“Waarom veranderen we die mindset niet van onze goede bedoelingen naar wat de doelgroep zelf wil?”
Sociale inclusie is niet de enige pijler van Freshtable. Jullie doen ook veel met duurzaamheid.
“Er is geen duurzaamheid zonder inclusie en geen inclusie zonder duurzaamheid. Klimaatverandering, uitputting van grondstoffen, klimaatvluchtelingen… het heeft alles met elkaar te maken. Dus vind ik het belangrijk zo te werken en daarmee te laten zien: je kunt én duurzaam bezig zijn én inclusief. Voor mij is het zo logisch. Maar we zitten toch in een soort ‘idealenbubbel’. Je vergeet dat het grootste deel van de samenleving daar misschien niet in zit. En die wil je wel meebewegen.
“We zijn duurzaamheid op een gegeven moment ook zo bijzonder gaan vinden. We zijn zo gefocust op die termen en discussies, dat we zijn vergeten wat duurzaamheid in de praktijk is. We hebben het over SDG’s en CSRD, terwijl duurzaamheid ook gewoon plastic tasjes hergebruiken, niet te lang douchen, het licht uitdoen is. Zo zijn we eigenlijk allemaal wel idealisten die iets beter willen doen voor de wereld. Hoe meer we van die labels afstappen, hoe meer we gewoon in de praktijk het echte werk kunnen doen. Ik vond het belangrijk om terug te gaan naar de basis, naar die simpelheid die we allemaal gewend zijn, en dat allemaal holistisch met elkaar te verbinden. Daarom maken wij complexe problemen letterlijk behapbaar door eten te gebruiken als verbindingsmiddel.”
“Ik ben niet iemand die met frustratie blijft zitten. Ik vind dat je idealen om moet zetten naar actie.”
Dat is allemaal vast niet van begin af aan van een leien dakje gegaan.
“Genoeg uitdagingen hoor! Ik ben begonnen terwijl ik nog studeerde én daarnaast werkte, en dat was ook nog eens een week voor corona. Het eerste jaar hebben we eigenlijk geen omzet gedraaid. Dus het klinkt waarschijnlijk sarcastisch als ik zeg ‘de perfecte tijd’, maar we zijn daardoor wel volledig gebootstrapt en niet fondsafhankelijk. Dat was vanaf het begin eigenlijk al mijn visie: laten zien dat je én kunt ondernemen, én impact maken, én dat dat vitaal kan zijn. Het is geen utopie die we ooit op een dag kunnen bereiken. Het kan gewoon nu al.”
“Niet dat er verder geen uitdagingen zijn. Als je een grote mond hebt over wat corporates en grote bedrijven doen met hun geld en tijd, dan moet je zelf ook het goede voorbeeld geven. De beslissingen die je maakt, moet je maken rondom je idealen – en dat kan financieel een tegenslag betekenen. Dus je moet wel sterk in je schoenen staan. Dat is zeker een uitdaging. Maar ik heb van huis uit meegekregen: doe nooit iets waar je niet achter staat of iets wat in strijd is met je normen en waarden. Dat wil ik dus ook niet de wereld in helpen.”
“Er is geen duurzaamheid zonder inclusie en geen inclusie zonder duurzaamheid.”
Toch klink je er heel positief over.
“Ik hoor nooit: ‘dat kan niet’ of ‘dat doen we niet’. Ik hoor alleen maar: ‘dat is nog nooit gebeurd’. Als iets nog niet gedaan is, kun je de eerste zijn. Ik denk dat we ons in de maatschappij soms zo laten tegenhouden door wat er allemaal niet mogelijk is. Als je in je hoofd beklemmend denkt, komt er niets uit je handen.”
“En ik vind het juist fijn om uitgedaagd te worden. Om het fout te hebben. Want ik ben ook niet dé expert op het gebied van inclusie. Ik kom bijvoorbeeld wel uit een Marokkaans-Nederlands gezin, maar heb zelf geen vluchtverleden. Openstaan en erkennen dat ik ook niet alles weet, heeft me steeds weer verder gebracht en gemotiveerd.”
Laten we vooral ook stilstaan bij waar je het meest trots op bent.
“Op de impact die we al gemaakt hebben. De mensen die via Freshtable een fulltime baan hebben kunnen krijgen. De meer dan 10.000 maaltijden die we met ons Share A Meal-concept hebben weggegeven. Onze eigen stichting, de Freshtable Foundation, en het fantastische bestuur daarvan. Dat we het eerste Impact Gala van de Benelux hebben georganiseerd. Dat was een benefietgala met een derde van de tickets voor corporate of overheid was, een derde voor mkb’ers en een derde gratis voor mensen uit de wijk. Want in de wijk zijn er zoveel impactmakers die niet eens bewust zijn dat ze impact maken. Ik vind het dan mijn verantwoordelijkheid om de deur die voor mij opengaat, ook voor anderen open te houden.”
“Alle opbrengsten gingen trouwens naar ons project in Colombia, waar ik ook ontzettend trots op ben. We werken daar samen met een NGO die meer dan 120 kinderen opleidt tot de volgende generatie sociale ondernemers. Want ik vind dat we daar nu al over na moeten denken. Als wij de wereld willen helpen moeten we niet alleen buiken vullen, maar ook hoofden. We moeten de volgende generatie zelfredzaam maken. Zij zijn de leiders van de toekomst. Als ik dan die kinderen hoor die precies weten wat sociaal ondernemerschap en de ideeën die zij hebben, denk ik: ja, dit is waar we het voor doen. Ik ben geen emotioneel persoon, maar sta dan toch echt wel even met tranen in mijn ogen.”
“Ik vind het mijn verantwoordelijkheid om de deur die voor mij opengaat, ook voor anderen open te houden.”
Welke impact hoop je – met dit alles en meer – nog te maken?
“Heel veel [lacht]. Ik hoop het sociaal ondernemersprogramma zoals in Colombia en ons Share A Meal-concept in meerdere landen op te zetten. Het zou mooi zijn als we onze drie kernwaarden – sociale inclusie, duurzaamheid en voedseltoegankelijkheid – verder kunnen brengen. Dit zijn onderwerpen die de komende tijd keihard nodig gaan zijn. Dus hoe kunnen wij onze impact uitbreiden? Hoe kunnen wij andere organisaties leren ook op deze manier te werken? De echte impact maak je door een gedachtegoed achter te laten wat zich weer voort kan zetten.”
En wanneer is het ‘klaar’?
“Weet ik niet. Het is een valkuil voor veel sociaal ondernemers dat we de hele wereld willen redden. Maar je bent ook gewoon een mens. Je kunt jezelf van alles ontzeggen en kwalijk nemen, maar zo werkt het niet. Want zonder een gezonde ondernemer – en dat betekent dus ook mentaal gezond, spiritueel gezond, en gewoon een gelukkig persoon – gaat een onderneming ook niet vooruit. Daar heb ik wel een balans in gevonden. Ik geloof ook dat er andere vormen zijn waarin ik nog kan bijdragen aan de wereld, buiten ondernemerschap. De rol maakt me niet uit, het gaat mij om de missie. Mijn persoonlijke missie is om iedere persoon die ik ontmoet en iedere plek die ik bezoek een klein beetje beter achter te laten. Totdat die voldaan is, ga ik door. Daar valt geen einddatum op te plakken.”
“De echte impact maak je door een gedachtegoed achter te laten wat zich weer voort kan zetten.”
Tip van Twist
Wij geven onze idealisten graag antwoord op prangende vragen. Een tipje van de sluier. Stof tot nadenken. Iets waarmee zij weer even vooruit kunnen op het pad om van hun ideaal werkelijkheid te maken.
Hoe bewaak je je waarden zorgvuldig wanneer je meer gaat samenwerken met externe (internationale) partners?
Samenwerken betekent vaak compromissen sluiten, maar niet altijd. Sommige principes mogen, of moeten, heilig zijn en blijven zodat je altijd achter je keuzes kunt blijven staan. Bepaal daarom voor jezelf van tevoren welke van jouw waarden echt uncompromisable zijn. Waar wil jij nooit een compromis op sluiten? En waarin ben je wel bereid iets in te leveren als dat nodig blijkt? Bedenk je daarbij ook: als je dan iets inlevert, wat levert het dan op? Als het onderaan de streep op een andere manier de beweging kan creëren die jij voor ogen hebt, kan het alsnog een waardevolle keuze zijn.
Veranderstrateeg
