De kracht van verhalen, daar geloven ze bij ROSE Stories heilig in. Verhalen die ons anders laten kijken, spiegels voorhouden en ramen openen, het bijzondere normaal maken en het normale bijzonder. Daarom zoekt dit collectief van mediamakers deze verhalen op om ze vervolgens met de wereld te delen: als boek, theaterproductie of podcast bijvoorbeeld. Oprichter Chafina Bendahman wil op die manier herkenning, verbreding en verbinding teweegbrengen. En zo het Nederlandse verhalenlandschap (en de Nederlandse samenleving) helpen verrijken. Wát een ideaal. Wisten we stiekem al, omdat we samen ‘Bedtijdverhalen voor Rebelse Meisjes – 100 Bijzondere Nederlandse Vrouwen’ hebben uitgegeven. Hoog tijd om eens bij te praten.
Het is een zonnige middag in Den Haag. We hebben afgesproken in een cafeetje in het Zeeheldenkwartier. Chafina wordt vergezeld door haar 3-jarige nichtje – het is maandag, haar ‘tante-dag’. De muziek staat op een gezellig volume. Gelukkig vindt de barista het geen probleem om het voor ons gesprek even zachter te zetten. Hij is zelfs erg benieuwd naar de uitwerking en noteert onze bedrijfsnaam op een papiertje. Met een muntthee en een citroenwater kruipen we aan een tafeltje vlakbij de speelhoek.
Goed om elkaar te zien, Chafina, en tof dat je aanschuift bij onze Idealisten-reeks. Is dat eigenlijk een label dat jij bij jezelf vindt passen – ‘idealist’?
“Hangt ervan af wat je daaronder verstaat. Je begint niet met het idee: ‘ik wil idealist worden’. Je hebt een missie, je vindt bepaalde dingen belangrijk – voor jezelf, maar ook voor anderen om je heen. Ik vind zeker dat ik iets doe wat ik belangrijk vind. Ik heb wel heel veel plezier in wat ik doe. Daarom vind ik het lastig om er idealisme in te zien. Omdat je daarbij al snel denkt aan iets waar je heel hard voor moet vechten. Terwijl ik iets doe waar gewoon mijn hart en mijn passie ligt.
“Het eerste project dat ik deed met ROSE Stories – Melk & Dadels – voelde niet als ‘oh, we gaan de wereld veranderen’. We dachten aan de geschiedenis van onze families, aan onze moeders en de recepten die zij kenden. Zij hebben geweldige verhalen en wij wilden niet dat die verloren zouden gaan. Maar toen het uitkwam was er bij mensen zoveel herkenning. Het werd een soort nalatenschap, iets dat we kunnen doorgeven.”
“Je begint niet met het idee: ‘ik wil idealist worden’. Je hebt een missie, je vindt bepaalde dingen belangrijk – voor jezelf, maar ook voor anderen om je heen.”
Is het meer vanuit daar gaan groeien?
“Ja, het ideaal is ontstaan vanuit de volle pret van Melk & Dadels en de feedback die we daarop kregen. Met terugwerkende kracht zagen we het effect van wat we hadden gedaan. We deden het echt van binnenuit, uit een intrinsieke motivatie. En zijn toen gaan kijken: zijn er meer mensen die een verhaal dat belangrijk voor hen is willen vertellen? Daar is het naartoe gegroeid: van onze verhalen, naar verhalen van anderen.
“Iedereen op deze wereld heeft recht op bijzondere verhalen. Mooie verhalen die ons verbinden, die de stap naar de zogenaamde ‘ander’ zijn. Die stap naar de ander is maar één verhaal verwijderd.”
“Iedereen op deze wereld heeft recht op bijzondere verhalen.”
Je hebt het over het effect van wat jullie hebben gedaan. Kun je dat toelichten?
“Bijvoorbeeld bij de voorstellingen die we maken, zien we de kinderoogjes sprankelen omdat ze een naam of traditie uit hun cultuur herkennen. Als je jezelf herkent, weet je dat je meetelt. Ik lees mijn nichtjes en neefjes voor uit boeken die wij hebben uitgegeven, en zij herkennen nu personages daaruit. Ouders van kinderen die ik helemaal niet ken zeggen hetzelfde. Dat zijn wel voor mij de momenten dat doordringt dat het écht effect heeft. Dat geeft je zo’n boost. Je wilt mensen raken en vermaken. Dat is de kracht van verhalen.
“Een ander effect is als je nu, tien jaar nadat wij zijn gestart, toch eens ziet hoeveel talentvolle makers en schrijvers erbij zijn gekomen. Ik ken heel veel toffe mensen die als auteur bij ons zijn begonnen en nu een eigen uitgeverij gaan starten in hun eigen niche. Of theatermakers die via ons nu zelf theater maken. Of talenten die nu zelfstandig films en series maken. Ik ben heel trots dat we tien jaar verder zijn en er mooie organisaties zijn voortgekomen uit de missie van ROSE Stories.”
“Je wilt mensen raken en vermaken. Dat is de kracht van verhalen.”
Wil je je daar de komende tien jaar ook weer mee bezig houden?
“Ik wil wel ondernemers binnen de culturele sector blijven stimuleren om inclusief te ondernemen. Tegelijkertijd wil ik niet dat we gekaapt worden door wat er nu leeft. De samenleving verandert, de politiek verandert, en daar willen veel mensen op ageren. Terwijl we met Melk & Dadels gewoon heel erg bezig waren met de dingen die ons en de mensen om ons heen heel veel plezier brachten. Er is natuurlijk niks mis met een maatschappelijk bewogen maker zijn, maar ik merk dat je als maker soms ook wordt meegenomen in die flow. Ik hoop dat iedereen altijd blijft denken vanuit een eigenheid.”
Merk je dat dat een uitdaging is in het veld?
“Zeker. En het is begrijpelijk hoor: subsidies hebben bepaalde richtlijnen en jij moet daar dan in mee. Ze verlangen dat je ‘voor iedereen’ bent. Ik denk dan: als ik naar witte kunst kijk, dat is toch ook voor iedereen? Dus waarom zou een voorstelling met vier Marokkaanse vrouwen op het podium dat dan niet zijn? Hun levens, hun gedachten, hun belevingen, hun hier en nu. Maar dan wordt er gezegd ‘je moet ook wel de andere bevolkingsgroepen betrekken’. Het wordt je haast opgelegd wat de identiteit van je organisatie moet zijn. Terwijl een eigen niche juist zo authentiek is. Doe je het ‘voor iedereen’, dan doe je het eigenlijk voor niemand.”
Waar doe je het dan voor?
“Jezelf herkennen en weten dat je meetelt – iedereen heeft daar het recht op. Net zoals dat iedereen recht heeft op verbreding van je wereldbeeld. Dat is het mooie van kunst en cultuur, dat het enerzijds herkenning brengt en anderzijds verbreding. De witte verhalen die ik heb meegekregen toen ik jong was hebben mij ook enorm gevormd. Op een gegeven moment was ik alleen toe aan verhalen waar ik mezelf in herkende. Zo is ook het Nederlandse publiek toe aan verbreding.”
“Doe je het 'voor iedereen', dan doe je het eigenlijk voor niemand.”
Heb je verder nog ideeën over je toekomstplannen?
“We zijn de afgelopen tien jaar uit onze voegen gegroeid. Op een goede manier! Het is een cadeau geweest om zo’n start-up te leiden samen met heel veel bijzondere vrouwen. Maar ik verlang stiekem ook terug naar hoe het begon. Het lijkt me zo leuk om weer meer in anonimiteit te werken – dat ik gewoon aan iets kan ‘knutselen’ of iets nieuws kan proberen zonder dat mensen meekijken. Ik wil vooral niet afhankelijk zijn van het systeem, gewoon vrij kunnen denken en maken. Vasthouden aan die creativiteit.
“Wat ik heel erg leuk vind aan verhalen vertellen is de dramaturgie. Hoe vertel je nou een tof verhaal? Hoe betrek je daar mensen bij? Dus ik denk er weleens aan weer te gaan studeren. De bewuste bekwaamheid op te zoeken. Ik moet denken aan het verhaal van Quincy Jones. Toen hij al meerdere hits had gemaakt, is hij naar Frankrijk vertrokken om de muziekstudie in te duiken, te doorgronden waar hij nou mee bezig was. Hij was zo verliefd geworden op zijn vak dat hij het onbewust bekwaam deed, en wilde leren wat hij nog meer en beter kon doen. Die gedachte begrijp ik heel goed.”
Is hij ook een voorbeeld voor je, als we het over idealisten hebben?
“Ik vind hem een bijzondere ondernemer, maar als er iemand is die voor mij een voorbeeld is dan is het wel Maya Angelou. Ik vind haar een hele toffe vrouw. Ze deed van alles, was overal en nergens te vinden. Ze heeft met Martin Luther King en Malcolm X meegestreden. Maar ze had ook iets ongrijpbaars, haast magisch, over zich heen – met haar dansen, zingen en schrijven. Ze droeg niet uit alsof ze het allemaal al wist, maar was gewoon door te leven een voorbeeld. En ze was allesbehalve perfect. Ze liet zich als gewone vrouw zien. Dat heeft mij laten zien dat er in die imperfectie onwijze veerkracht zit. Zeker in een tijd waarin iedereen een heel duidelijk doel had, het om focus focus focus ging, heeft zij dat helemaal niet gedaan. Dat vond ik juist inspirerend. Daarom is Maya Creatives ook naar haar vernoemd.”
“Ik hoop dat iedereen altijd blijft denken vanuit een eigenheid.”
Hoe kunnen anderen helpen jouw ideaal werkelijkheid te maken?
“Door jouw verhaal te vertellen. Weet ons daarvoor te vinden. En zorg dat anderen ons weten te vinden. Al is het af en toe een social post, of dat je het mensen om je heen laat weten dat we er zijn. Vraag je lokale boekhandel of ze onze boeken willen inkopen. We werken ook graag samen met educatieve organisaties, zoals scholen en musea. Mail ons vooral als je zo’n organisatie bent of kent. Ook onze crowdfundings helpen ons zelfstandig en vrij te blijven denken en maken.
“Hoe meer mensen het erover hebben, en hoe meer mensen de betekenis van inclusieve verhalen begrijpen, hoe meer iedereen welkom is. Dat zou toch te gek zijn, als we dat bereiken? Dat iedereen evenveel ruimte krijgt in het Nederlandse verhalenlandschap.”
Tip van Twist
Wij geven onze idealisten graag antwoord op prangende vragen. Een tipje van de sluier. Stof tot nadenken. Iets waarmee zij weer even vooruit kunnen op het pad om van hun ideaal werkelijkheid te maken.
Wat kan ROSE Stories verbeteren om hun impact te vergroten, zonder als organisatie op te schalen?
Wat wij vaak zien gebeuren bij organisaties, is dat de impact die ze willen maken niet centraal staat in hun propositie. Het gaat eerder om producten of diensten. De kunst is om die producten of diensten een middel te maken, geen doel. Welk ideaal maak je ermee waar? Maak je concrete aanbod (dus in geval van ROSE Stories de producties, zoals boeken en voorstellingen) een puzzelstuk van een groter geheel. Zo kan je inzetten op langdurige samenwerkingen in plaats van korte opdrachten. Met zulke meerjarige programma’s zet je een heldere stip op de horizon. En kun je stabieler ondernemen.
Oprichter Firma Twist / Veranderstrateeg
